
Çin’in karbondioksit salımı 2026’nın üçüncü çeyreğinde bir yıl öncesine göre yaklaşık yüzde 3,1 azaldı. Bu oran, Temiz Hava ve Enerji Araştırmaları Merkezi’nden Lauri Myllyvirta’nın 6 Kasım’da Carbon Brief’te yayımlanan hesabına dayanıyor. Araştırmacı resmî enerji istatistiklerini ve ticari verileri kullanarak bir tahmin üretti. Yılın ilk dokuz ayı için hesapladığı düşüş ise yüzde 0,5. İki oran arasındaki fark, yaz aylarında yaşanan belirgin gerilemenin yılın tamamına doğrudan taşınamayacağını gösteriyor.
Antalya’daki COP31 görüşmeleri 9 Kasım’da başlarken, bu sonuç Çin’in salım eğilimini anlamak için güncel bir veri noktası sunuyor. Asıl soru, yaz boyunca azalan fosil yakıt kullanımının hangi nedenlerle azaldığı. Güneş ve rüzgârdan gelen elektrik yeni bir kapasiteye dayanıyor. Petrol ithalatını etkileyen Hürmüz krizi, ılıman hava ve inşaat talebindeki yavaşlama ise başka türden etkenler. Hepsi aynı çeyrekte salımı aşağı çekebilir. Bir sonraki çeyrekte aynı yönde hareket etmeleri gerekmiyor.
Elektrik talebi artarken kömür üretimi nasıl düşebilir?
Bir elektrik sisteminde talep arttığında, yeni ihtiyacı karşılamak için bütün santrallerin üretimini artırması gerekmez. Şebeke, talepteki artıştan daha fazla yeni elektrik üretimini düşük karbonlu kaynaklardan alabiliyorsa, kalan ihtiyacı karşılayan fosil yakıtlı santrallere daha az iş düşebilir. Bu çeyrekte Çin’de görülen tablo buna örnek. Carbon Brief’teki hesaba göre güneş, rüzgâr ve nükleer santraller geçen yılın aynı çeyreğine kıyasla 110 teravatsaat daha fazla elektrik üretti. Bu artış toplam elektrik talebindeki artışın iki katından fazlaydı. Aynı hesapta kömürden elektrik üretimi yüzde 3,3 geriledi.
Eylüle ilişkin resmî veriler de üretim bileşiminin nasıl değiştiğini gösteriyor. Çin Ulusal İstatistik Bürosu’nun belirli bir büyüklüğün üzerindeki işletmeleri kapsayan serisinde, 2025’in aynı ayına göre güneşten elektrik üretimi yüzde 19,5, rüzgârdan üretim yüzde 10,6 arttı. Hidroelektrik üretimi ise yüzde 18,1 azaldı. Eylül, üçüncü çeyreğin yalnızca son ayı. Üstelik büro küçük üreticilerin tamamını bu tabloda kapsamıyor. Bu nedenle aylık resmî seri, üç aylık emisyon hesabının doğrudan karşılığı sayılamaz. Yine de bir kaynaktaki artışın, başka bir kaynaktaki azalışla eşzamanlı yaşanabildiğini gösteriyor.
Yeni kömür santralleri de bu dönemde kurulmaya devam etti. Kurulu güç, tesislerin birlikte ne kadar elektrik üretebileceğini; üretim ise gerçekten ne kadar elektrik verdiğini gösterir. Kullanım süresi düştüğünde yeni kapasite eklenen bir yılda bile kömürden üretim azalabilir. İklim açısından kısa vadeli sonuç, yakılan yakıt miktarıyla ilgili. Uzun vadeli soru ise yeni tesislerin ne kadar çalışacağı. Talebin yükseldiği veya hidroelektrik üretiminin zayıfladığı dönemlerde bu santraller daha çok devreye girebilir.
Petroldeki düşüşte iki etken üst üste geldi
Carbon Brief’teki hesap, Çin’in ulaşımda kullandığı petrolün üçüncü çeyrekte bir yıl öncesine göre yüzde 9 azaldığını gösteriyor. Bu sırada elektrikli araçların satışlardaki payı artmaya devam etti. Elektrikli araç yaygınlaştıkça, onunla yapılan bir yolculuğun benzin veya motorin ihtiyacı azalıyor. Toplam salımdaki karşılığı ise şarj için üretilen elektriğin bileşimine de bağlı. Aynı dönemde Hürmüz çevresindeki kriz, petrol tedarikini ve talebini etkiledi. Dolayısıyla çeyrek boyunca gözlenen azalmanın tamamını araç tercihlerindeki kalıcı değişime bağlamak mümkün değil.
Resmî petrol verisinde de ayrı bir ayrıntı var. Ulusal İstatistik Bürosu, yılın ilk dokuz ayında büyük işletmelerin işlediği ham petrol miktarının geçen yıla göre yüzde 6,8 azaldığını bildirdi. Rafineriye giren ham petrol ile ülke içinde ulaştırmada tüketilen yakıt farklı göstergeler. Ürün ithalatı, stoklar ve rafinerilerin çalışma düzeni aradaki ilişkiyi değiştirebilir. Bu nedenle ham petrol işleme rakamı talebin zayıfladığı döneme ilişkin ek bir işaret sunuyor. Elektrikli araçların toplam düşüşteki payını ise tek başına ölçmüyor.
Sanayideki yavaşlama da ayrı bir kanal. İnşaat hacmi düştüğünde çimento ve çelik talebi etkilenir. Myllyvirta’nın hesabında bu sektörlerden gelen salım üçüncü çeyrekte geriledi. Bunun iklim açısından yorumu, üretimin neden azaldığına bağlı. Aynı miktarda çelik ya da çimentonun daha az enerjiyle üretilmesi, talep toparlansa bile etkisini sürdürebilecek bir değişimdir. Üretim yalnızca sipariş azaldığı için düşmüşse, yeni sipariş geldiğinde salım yeniden artabilir. Benzer biçimde ılıman hava, soğutma veya ısıtma ihtiyacını geçici olarak hafifletebilir.
Bir sonraki çeyrekte neye bakmalı?
İlk gösterge, temiz elektrik üretimindeki artışın talebin artışını yeniden geçip geçmediği. Bu karşılaştırmada santralin kurulması kadar elektriğinin tüketiciye ulaşması da önemli. Güneşli ve rüzgârlı saatlerde üretimin tüketimden fazla olduğu bölgelerde şebeke bağlantıları, depolama ve bölgeler arası iletim, elektriğin ne kadarının kullanılabildiğini etkiler. Talebin arttığı saatlerde aynı sistem kömürden daha az elektrik çekebiliyorsa, bir çeyreklik düşüşün arkasında daha kalıcı bir değişim olduğuna dair işaret güçlenir.
İkinci gösterge, ulaşımda petrol kullanımının tedarik koşulları değiştiğinde de düşmeye devam edip etmediği. Bunun için yalnızca elektrikli araç satışlarını saymak yeterli olmaz. Araçların kullanım yoğunluğu, benzin ve motorin tüketimi ile şarj için kullanılan elektrik birlikte izlenmeli. Üçüncü gösterge, sanayide üretim başına enerji tüketimi. İnşaat ve imalat yeniden hızlandığında yakıt tüketiminin üretimle birlikte ne ölçüde yükseldiği, bu yazki düşüşte yavaşlamanın payını daha iyi ortaya çıkarabilir.
Ayrıca karşılaştırma aynı döneme ve aynı kapsama dayanmalı. Bir aylık enerji üretimini üç aylık salımla veya yalnızca elektrik sektörünü ekonominin bütünüyle yan yana koymak, kalıcı değişimin nerede gerçekleştiğini belirsizleştirir. Birkaç çeyreği aynı yöntemle takip etmek, hava koşullarının ve yakıt fiyatlarının geçici etkisini ayırt etmeyi kolaylaştırır.
Kasım başındaki hesap, Çin’de artan temiz elektrik üretiminin fosil yakıt kullanımını azaltabildiğine dair somut bir örnek veriyor. Aynı veri, petrol şoku ve daha yavaş büyümenin düşüşte rol oynadığını da gösteriyor. Antalya’da ülkeler gelecek yıllara ilişkin hedeflerini tartışırken Çin için ölçülebilir sınav şu: Talep yeniden hızlandığında temiz üretim artışı onu karşılayabiliyor mu ve kömür ile petrol kullanımı düşmeye devam ediyor mu?


