Şıncın kıyısı önünde üç sandalyeli bir görüşme masası.
Temsili editoryal illüstrasyon. · Meridyen Editoryal Ekip
NEDEN ÖNEMLİ?Üç liderin aynı masaya oturması yeni bir görüşme kanalı açabilir. Sonucun ölçüsü, tarafların hangi konuda müzakereye devam etmeyi kabul edeceği.

Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le Şıncın’da bir araya gelmesinin planlandığını bildirdi. Görüşme, 18–19 Kasım’da düzenlenecek Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği liderler toplantısı sırasında yapılacak. Üç ülkenin liderlerinin aynı odada bulunması tek başına bir sonuç vermiyor. Fakat ABD’nin İran savaşı ve nükleer silahların sınırlandırılması gibi dosyaları gündeme getirmek istediği bir dönemde, üç ülkenin bunları birlikte konuşmaya istekli olup olmadığını ortaya çıkarabilir.

Ekonomi zirvesiyle üçlü görüşme arasındaki fark

APEC, Asya Pasifik’teki ekonomileri ticaret ve ekonomik işbirliği etrafında bir araya getiriyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, Şi’nin Şıncın’daki liderler toplantısına başkanlık edeceğini, konuşma yapacağını ve yabancı liderlerle ikili görüşmeler gerçekleştireceğini açıkladı. Bu takvim, toplantının nerede ve hangi çerçevede yapılacağını doğruluyor. Üçlü görüşmenin gündemine ilişkin ayrıntılar ise Associated Press’in aktardığı ABD açıklamalarına dayanıyor.

Bu ayrım önemli, çünkü APEC üyelerinin ortak oturumu ile üç başkentin ayrı buluşması farklı amaçlara sahip. Ticaret ve yatırım gündemine katılan ekonomiler, Washington, Pekin ve Moskova’nın üçünü birden doğrudan ilgilendiren güvenlik tartışmalarının tarafı olmayabilir. Öte yandan üç lider aynı zirveye gittiğinde, yeni bir seyahat ve baştan kurulmuş ayrı bir toplantı gerekmeksizin görüşebiliyor. Zirve böylece, ekonomi toplantısının dışında kalan bir konuşma için de fırsat yaratıyor.

Beyaz Saray’ın anlattığı plan, Washington’un masaya ne taşımak istediğini gösteriyor. Diğer iki başkentin aynı kapsamı kabul ettiğini veya belirli bir sonuç için söz verdiğini göstermiyor. Örneğin bir ülkeden gelen açıklamanın bir konuyu öne çıkarması, diğer iki ülkenin o konuya aynı önemi verdiği anlamına gelmez. Bu yüzden toplantı günü yalnızca yapılıp yapılmadığına bakmak yeterli olmayacak. Görüşme sonrasında hangi başkentlerin hangi konuları kendi açıklamalarında doğruladığı da önemli.

İran dosyasının masaya gelmesi ne anlama geliyor?

AP’ye konuşan üst düzey ABD yetkilisi, Trump’ın İran savaşını Şi ve Putin’le görüşmeyi planladığını söyledi. Bu aşamada açıklanan şey bir ABD gündemi. Çin ile Rusya’nın aynı çerçeveyi benimsediğine veya görüşmeden ortak bir adım çıkacağına ilişkin bir duyuru yok. Toplantıdan sonra üç başkentin ifadelerinde ortak bir hedef bulunup bulunmadığı, görüşmenin etkisini değerlendirmek için daha somut bir başlangıç olabilir.

İran hakkında konuşmak ile İran adına bir anlaşma yapmak da ayrı şeyler. Planlanan buluşmanın katılımcıları arasında İran’ın yer aldığı açıklanmadı. Üç lider kendi hükümetlerinin yaklaşımını tartışabilir, bir sonraki temas için aralarında bir kanal kurabilir veya görüş ayrılıklarını ortaya koyabilir. Bu sonuçların her biri farklı anlam taşır. Bir açıklamada aynı genel hedefi dile getirmekle, belirli bir adım ve takvim üzerinde anlaşmak da birbirinden ayrılmalı.

Nükleer sınırlama neden yeniden gündemde?

ABD ve Rusya arasındaki son nükleer silah sınırlama anlaşması Yeni START, şubatta sona erdi. Anlaşmanın sona ermesi, iki ülkenin belirli stratejik nükleer kuvvetleri için uygulanan karşılıklı sınırların ortadan kalkması anlamına geliyor. Yeni bir süreç kurulacaksa ülkelerin hangi silah gruplarını konuşacağı, karşılıklı taahhütleri nasıl izleyeceği ve görüşmeleri kimin sürdüreceği gibi konuların açıklığa kavuşması gerekir.

Trump, yeni görüşmelere Çin’in de katılmasını istiyor. Üçüncü bir tarafın katılması yalnız masaya bir sandalye daha eklemekten ibaret değil. Tarafların kuvvetlerinin büyüklüğü ve yapısı farklı olduğu için herkes için aynı sınırın ne ifade edeceği de değişiyor. Daha küçük bir cephaneliğe sahip ülkenin büyük iki cephanelikle aynı koşulları kabul etmesi kendiliğinden beklenemez. Müzakerenin kapsamı konusunda dahi uzlaşmak zaman alabilir. Bu nedenle ilk toplantının olası katkısı, üzerinde anlaşılacak metni bitirmekten önce tarafların hangi soruları görüşmeye değer bulduğunu ortaya çıkarmak olabilir.

Silahların sınırlandırılması ile mevcut stokların azaltılması da aynı hedef değil. Bir görüşme, tarafların daha fazla silah konuşlandırmamasını amaçlayan bir tavanla başlayabilir veya tarafların mevcut kuvvetlerini azaltmayı tartışabilir. Ortak bir tanım ve doğrulama yöntemi olmadan iki ülkenin benzer görünen taahhütleri farklı biçimde yorumlaması mümkün. Üç ülke bunu aynı anda ele aldığında, kısa bir lider görüşmesinden çok teknik ve diplomatik takip gerekecek.

Ukrayna hakkındaki ayrı diplomasi

AP’ye konuşan ABD yetkilisi, Ukrayna savaşının planlanan üçlü görüşmenin gündeminde olmasının beklenmediğini de söyledi. Bunun dikkat çekmesinin nedeni Putin’in aynı hafta başka bir diplomatik sürecin merkezinde olması. Avrupa Konseyi’nin 13 Kasım’daki Dublin toplantısı sonuçlarına göre Avrupalı liderler Ukrayna barış girişimlerini ve Avrupa’nın bu süreçteki rolünü ayrıca ele aldı. Bu temaslar, Şıncın’da aynı liderlerden birinin bulunmasının Ukrayna dosyasının orada da müzakere edileceği anlamına gelmediğini gösteriyor. Gündem konusunda sonraki resmî açıklamalar değişiklik yaratabilir.

Görüşmeden sonra neye bakmalı?

İlk somut işaret, üç başkentin gündemdeki bir konuyu ortak biçimde doğrulaması olabilir. Ardından bir çalışma grubu kurulup kurulmadığına, görüşmeleri hangi yetkililerin sürdüreceğine veya yeni bir görüşme tarihi belirlenip belirlenmediğine bakılabilir. Bunlar anlaşmanın tamamlandığını göstermez. Yine de tek seferlik temasın, takvimi ve sorumluları olan bir sürece dönüştüğünü gösterebilir.

Bir sonraki temasın düzeyi de ipucu verebilir. Liderler görüşme sıklığını artırmak yerine bir dosyayı uzmanlara devredebilir. Bu durumda teknik toplantının yetkisi ve takvimi, yeni bir lider fotoğrafından daha fazla bilgi verir.

İkinci işaret, açıklamalarda kullanılan kapsam. Liderler İran, nükleer sınırlama veya başka bir başlığı ayrı ayrı anarsa bu, neyin konuşulduğuna dair daha açık bir kayıt sağlar. Ortak bir metin çıkmazsa her ülkenin kendi açıklamasındaki farklılıklar da anlamlı olur. ABD’li yetkili görüşmede bir anlaşma duyurulmasının beklenmediğini söyledi. Bu nedenle Şıncın’ın ilk sınavı bir imza töreni değil. Üç ülke buluşmadan sonra belirli bir konuda yeniden konuşmayı kabul ederse, masanın ne işe yaradığını o karar gösterecek.

Dünya