
Küresel Karbon Projesi’nin Antalya’daki COP31 sırasında açıkladığı 2026 tahmininde, fosil kaynaklı karbondioksit salımı yüzde 0,4 azalıyor. Yılın tamamı için öngörülen miktar 38,2 milyar ton. Aynı raporda toplam karbondioksit salımı ise geçen yılın 42,8 milyar tonundan 43,3 milyar tona çıkıyor. İki sayı, iklim görüşmelerinde aynı soruyu farklı yönlerden gündeme getiriyor. Enerji sisteminde başlayan değişim, atmosfere eklenen karbondioksiti kalıcı biçimde azaltmaya yetiyor mu?
### Aynı hesapta iki farklı kaynak
Fosil salım, kömür, petrol ve doğalgaz kullanımı gibi kaynakların yanı sıra çimento üretimindeki bazı işlemleri kapsıyor. Toplamı bulmak için buna arazi kullanımındaki değişikliklerden gelen net karbondioksit ekleniyor. Örneğin bir orman kesildiğinde bitkilerde ve toprakta depolanan karbonun bir bölümü atmosfere geçebiliyor. Terk edilen bir tarım arazisinde bitki örtüsü yeniden büyüdüğünde ise bunun bir kısmı geri alınabiliyor. Arazi kullanımı hesabı, bu iki yöndeki değişimleri birlikte değerlendiriyor.
2026 tahminindeki görünür çelişki buradan geliyor. Fosil kaynaklardaki küçük düşüş, arazi kullanımı tarafındaki artışı karşılamıyor. Dolayısıyla enerji haberinde görülen yüzde 0,4 ile bütün kaynakları içeren toplam farklı yönlere hareket edebiliyor. Üstelik bunlar yıl sonu için yapılan tahminler. Yılın son aylarına ait veriler tamamlandığında ve veri setleri güncellendiğinde rakamlar değişebilir. Küresel Karbon Bütçesi’nin 10 Kasım’da erişime açılan bilimsel metni ön baskı statüsünde.
### Petrol talebindeki kırılma neyi anlatıyor?
Araştırmacılar fosil salımdaki düşüşü iki gelişmeyle ilişkilendiriyor. İlki, güneş ve rüzgâr santralleri ile elektrikli araçların yaygınlaşması. İkincisi, İran savaşıyla bağlantılı enerji şokunun petrol piyasasını ve tüketimini etkilemesi. Bu iki etkinin aynı yıl görülmesi, gelecek yıl için aynı sonucu beklemeyi zorlaştırıyor.
Petrol arzının kısıldığı ve fiyatların yükseldiği bir dönemde bazı yolculuklar ertelenebilir, işletmeler harcamalarını kısabilir veya başka yakıtlara yönelebilir. Piyasa koşulları gevşediğinde ertelenen talebin bir kısmı geri gelebilir. Bir elektrikli araç filoya girdiğinde veya bir rüzgâr santrali şebekeye bağlandığında ise tüketilen yakıtı değiştirebilecek fiziksel bir yatırım ortaya çıkar. Sonuç, yatırımın ne kadar kullanıldığına ve hangi üretimin yerini aldığına bağlı olarak yıllarca sürebilir.
Associated Press’e konuşan araştırmacı Glen Peters da petrol salımındaki hareketin biçimine dikkat çekiyor. Kademeli bir dönüşümde, tüketimdeki yükselişin yavaşlayıp bir tepe oluşturması ve ardından gerilemesi beklenebilir. Arz şokunun etkisinde ise daha keskin bir kırılma görülebilir. Bir yıllık düşüşün kalıcı bir zirve olduğunu söylemek için yakıt talebinin, fiyatlar ve ekonomik büyüme değiştikten sonra da nasıl seyrettiğine bakmak gerekiyor.
### Elektrik üretimindeki değişimi nasıl okumalı?
Küresel Karbon Projesi’nin duyurusuna göre güneş ve rüzgâr enerjisi, 2025’te yaklaşık 4,1 milyar ton karbondioksit salımını önledi. 2026 tahmini 4,6 milyar ton. Buradaki önlenen salım, temiz üretim olmasaydı aynı elektrik talebinin hangi kaynaklarla karşılanabileceğine dair bir karşılaştırmadan geliyor. Fosil yakıtlardan atmosfere gerçekten çıkan miktar ayrı bir hesapta izleniyor.
Bu ayrım, yenilenebilir enerji hızla büyürken fosil yakıt kullanımının neden her yerde aynı hızda gerilemediğini de açıklıyor. Bir ülkede elektrik talebi artıyorsa yeni güneş santralleri önce bu ek talebi karşılayabilir. Aynı sırada mevcut kömür veya gaz santralleri çalışmaya devam edebilir. Temiz üretim büyümesi talep artışını aştığında, fosil santrallerin çalışma saatlerinin azalması için daha fazla alan açılır. Depolama, şebeke kapasitesi ve saatlik talep de hangi santralin ne zaman devreden çıkacağını etkiler.
Ulaşımda da benzer bir zaman farkı var. Yeni araç satışlarının bileşimi hızla değişse bile yollardaki toplam araç filosu daha yavaş yenilenir. Petrol talebinin ne yönde hareket ettiğini değerlendirmek için satış payının yanında eski araçların ne kadar kullanıldığına, kat edilen mesafeye ve ticari taşımacılığa bakmak gerekir.
### Atmosfer açısından toplam neden belirleyici?
Karbondioksitin bir kısmını okyanuslar ve karadaki ekosistemler emiyor. Geri kalan bölüm atmosferde birikiyor. Bu doğal yutakların gücü yıldan yıla değişebiliyor. Rapora göre kara yutağı 2023–2024 El Niño dönemindeki sert zayıflamanın ardından önceki düzeylerine döndü. Araştırmacılar 2026’daki güçlü El Niño’nun önümüzdeki dönemde bu dengeyi yeniden etkileyebileceğini belirtiyor. Bölgesel kuraklık ve sıcaklık değişimleri, bitkilerin büyümesini ve toprağın karbon dengesini etkileyebiliyor.
Bu yüzden atmosfere eklenen miktarı anlamak için hem salım kaynaklarını hem de doğal emilimi izlemek gerekiyor. Bir yıl fosil salım azalırken orman kaybı artabilir. Başka bir yıl salım benzer kalırken kara ekosistemleri daha az karbondioksit emebilir. İki durumda da atmosferdeki birikimin hızı, yalnız enerji istatistiklerine bakarak tahmin edilenden farklı olabilir.
### Antalya’dan sonra izlenecek göstergeler
Küresel toplamın arkasında ülkelere göre farklı yönlerde ilerleyen enerji sistemleri var. Bu yüzden bir ülkenin rüzgâr veya güneş yatırımlarından, bütün dünyanın fosil yakıt tüketimi için doğrudan sonuç çıkarmak güç. Aynı yıl başka bir ülkede elektrik talebi ve fosil üretim birlikte artabilir.
Rapordaki bir diğer sayı, ısınmayı sanayi öncesine göre 1,5 dereceyle sınırlamak için kalan yaklaşık 150 milyar tonluk karbon bütçesi. Mevcut salım hızında bu miktar dört yıldan daha kısa bir süreye denk geliyor. Bu karşılaştırma, belli bir takvim gününde sıcaklığın bir anda eşiği aşacağını söylemiyor. Salım bugünkü düzeyde sürerse kalan birikimli payın ne kadar hızlı kullanılacağını gösteriyor. Gelecekteki salım hızı ve iklim sistemine ilişkin belirsizlikler de hesabı etkiliyor.
Önümüzdeki yıl üç gelişme daha açıklayıcı olacak. Enerji şoku hafiflediğinde petrol kullanımının geri dönüp dönmediği, yeni temiz elektriğin fosil üretimin yerini hangi hızda aldığı ve arazi kaynaklı salımın gerileyip gerilemediği. 2026 tahminindeki yüzde 0,4’lük fosil düşüş, enerji dönüşümünün bazı etkilerini görünür kılıyor. Toplam salımın aynı yıl yükselmesi ise kalıcı bir dönüşümü değerlendirmek için bu etkilerin kaynakların tamamında ve birden çok yılda izlenmesi gerektiğini gösteriyor.


