Büyük yıldızdan küçük ve yoğun bir cisme doğru kıvrılan gaz akışının temsili çizimi.
Temsili editoryal illüstrasyon. İki renkli linol baskı. · Meridyen Editoryal Ekip
NEDEN ÖNEMLİ?Görünür ışık yıllardır parlamanın ne zaman olduğunu gösteriyordu. X ışını ölçümü, patlama benzeri parlamaları besleyen mekanizmayı sınamaya yaradı.

NASA’nın Chandra X-Işını Gözlemevi, yaklaşık 30 milyon ışık yılı uzaktaki AT 2016blu’nun tekrarlanan parlamalarını açıklayabilecek yeni bir ölçüm yaptı. 9 Kasım’da duyurulan araştırmaya göre yıldızın bulunduğu noktada parlama sırasında ölçülen X ışınları, eski gözlemlerin izin verdiği üst sınırın en az yüz katına ulaştı. Araştırma ekibi bu sinyalin, yıldızın attığı gazı toplayan bir kara delik veya nötron yıldızından kaynaklandığını değerlendiriyor.

Gökbilimciler doğru anı nasıl yakaladı?

AT 2016blu, NGC 4559 adlı sarmal galakside bulunuyor. Araştırmacılar yıldızın kütlesini Güneş’in en az 33 katı olarak tahmin ediyor. Gözlemciler 2012 ile 2026 arasında görünür ışıkta en az 27 parlama kaydetti. Bunlar yaklaşık 113 günde bir tekrarlanıyordu. Tek bir parlama, uzaktan bakıldığında bir süpernova izlenimi verebiliyor. Yıldızın sonraki parlamalarda hâlâ orada oluşu, olayların yıldızı yok etmediğini gösterdi.

Araştırmacılar bu düzeni bir gözlem takvimi olarak kullandı. Optik teleskoplar 2026’nın başında yeni bir parlama saptadığında Chandra mart ayında sisteme çevrildi. Chandra’nın ayırt etme gücü bu gözlemde önemliydi. Galaksideki başka bir parlak X ışını kaynağı aynı bölgeye yakın görünüyor. İki kaynağı birbirinden ayırabilmek, yeni sinyalin AT 2016blu’nun konumundan geldiğini sınamak için gerekiyordu.

Arşivdeki 2001 ve 2002 görüntülerinde yıldızın konumunda ölçülebilir bir X ışını kaynağı yoktu. Bu görüntüler, teleskobun o dönemde görebileceği en yüksek olası parlaklığı belirlemek için kullanıldı. Yüz katlık karşılaştırma bu üst sınıra dayanıyor.

Görünmeyen eş parlamayı nasıl besliyor?

Ekibin değerlendirmesine göre iki cisim birbirinin çevresinde uzamış bir yörüngede dönüyor. En yakın geçiş sırasında küçük ve yoğun eş, dev yıldızın çevresine savurduğu gazın bir kısmını çekiyor. Gaz sıkışıp hızlandığında ısınıyor ve X ışınları yayıyor. Sistemin çevresindeki gaz da bu enerjinin bir kısmını alarak görünür ışıkta parlayabiliyor.

Ölçüm, benzer yıldızlardaki bazı patlama benzeri olayların tek bir yıldızın iç yapısıyla açıklanamayabileceğini gösteriyor. Aynı zamanda AT 2016blu’yu yoğun bir eş içeren, büyük kütleli bir X ışını sistemi olarak incelemeye açıyor. Yeni gözlemlerin cevaplaması gereken soru, eşin bir nötron yıldızı mı yoksa yıldız kütleli bir kara delik mi olduğu. Bugünkü verinin gücü, görünmeyen cismin türünü belirlemekten çok, gaz akışının bıraktığı izi parlamayla aynı anda yakalamasında.

Chandrayıldızlarkara deliklernötron yıldızları