
Araştırmacılar, koleraya neden olan Vibrio cholerae bakterisinin yüzeylere tutunmasını sağlayan bir proteinden yola çıkarak su altında işe yarayan deneysel bir yapıştırıcı hazırladı. Science Advances’ta yayımlanan ve Nature’ın 6 Kasım’da öne çıkardığı çalışmada ekip, Bap1 adlı proteinden türetilen kısa bir parçayı kullandı. Laboratuvar deneylerinde bu parçanın farklı ıslak yüzeylere bağlanabildiğini ve iki yüzeyi bir arada tutabildiğini bildirdi.
Islak yüzeye yapıştırıcı uygulamak kuru bir yüzeyi yapıştırmaktan farklı bir sorun. Bağın kurulması gereken arayüzde su var ve malzemenin hem yüzeye tutunması hem de iki parça arasında dağılmadan kalması gerekiyor. Deniz canlılarından esinlenen yapıştırıcı araştırmalarında midye gibi yüzeylere sıkı tutunabilen türler sık inceleniyor. Bu çalışma ise benzer bir sorunu bakterilerin topluluk halinde yüzeylere yerleşme biçiminde aradı.
Bakteriler, yüzeyde biyofilm adı verilen bir tabaka içinde bir arada yaşayabiliyor. Biyofilmin oluşmasını sağlayan moleküllerden bazıları, topluluğun çevresindeki yüzeye tutunmasına katkıda bulunuyor. Ekip bu çalışmada canlı bakterileri yapıştırıcı olarak kullanmadı. Bunun yerine tutunma proteininden belirli bir peptidi, yani kısa bir amino asit dizisini inceleyip farklı malzemelerle nasıl etkileştiğini ölçtü. Böylece bakterinin yüzeye tutunmasında kullanılan moleküler özelliklerden birini, tek başına deneyde sınayabildi.
Araştırmacılar yüzeye tutunmayı küçük ölçekte ölçmek için atomik kuvvet mikroskobundan yararlandı. Daha büyük örneklerde ise birbirine bindirilerek yapıştırılan iki parçanın kaydırılarak ayrılmasına karşı bağın direncini ölçtü. Yöntemler farklı sorulara yanıt veriyor. İlki peptidin yüzeyle ne kadar güçlü etkileştiğini gösterirken ikincisi bu etkinin iki parçayı birleştirmeye yeterli olup olmadığını sınıyor. Çalışmada silika ve farklı yüzey özelliklerine sahip polistiren gibi malzemeler de değerlendirildi.
Sonuç, laboratuvar koşullarında ıslak yapıştırma için bir kavram kanıtı. Kullanılabilir bir ürün geliştirmek için bağın farklı ortamlarda ne kadar süre dayandığının, üretim ölçeğinin ve hangi yüzeylere uygun olduğunun ayrıca araştırılması gerekiyor. Çalışmanın somut katkısı, bu deneylerde işe yarayan bir molekül dizisini tarif etmesi. Aynı dizi üzerinde yapılacak değişiklikler, tutunmanın hangi özelliklerden geldiğini ve ne ölçüde geliştirilebileceğini sınamak için bir başlangıç sağlıyor. Ekip, yüzeye bağlanmanın yanı sıra peptidin parçacıklarla bir araya gelme davranışını da inceledi.


