ABD Başkanı Donald Trump, Amerikan kuvvetlerinin İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki Keşm Adası’na saldırı düzenlediğini açıkladı. Washington, 6 Kasım gecesi gerçekleştirilen operasyonun bir hava savunma unsurunu hedef aldığını ve sınırlı olduğunu savundu. İran’ın yarı resmî Tasnim ajansı, Reuters’ın aktardığı ilk bilgilerde adaya iki füze isabet ettiğini bildirdi. Bu ilk bildirimler hasarın boyutunu kesinleştirmiyor.
Saldırının yeri, askerî açıklama kadar önemli. Keşm, Basra Körfezi’ni açık denizlere bağlayan Hürmüz Boğazı’nda. Petrol taşıyan gemilerin kullandığı bir geçidin çevresinde yeni saldırılar olması, gemi işletmecileri açısından rotanın güvenliğine ilişkin belirsizliği artırıyor. Ada üzerindeki bir askerî hedefin vurulmasıyla bir ticaret gemisine saldırı düzenlenmesi ayrı gelişmeler. Keşm’e ilişkin açıklamalar, boğazın bütün gemilere açıldığını veya kapandığını kendi başına göstermiyor.
Bu hafta başında da ABD boğaz çevresinde İran hedeflerine saldırdığını bildirmişti. Cuma gecesi açıklanan harekât, daha önceki saldırıların tekrarı olarak kayda geçiyor. Ancak Washington’ın harekâtı sınırlı diye tanımlaması, tarafların bundan sonra yeni saldırı düzenlemeyeceği anlamına gelmiyor. Sahada doğrulanması gereken noktalar arasında hedefin gördüğü hasar ve bu gelişmeye İran’ın nasıl karşılık vereceği var.
Askerî hareketliliğe rağmen arabuluculuk sürüyor. AP’ye konuşan bölge yetkilileri, Katar’ın İran’a nükleer dosyadaki görüş ayrılıklarını ele alan yeni öneriler sunduğunu söyledi. Yetkililerden biri, Tahran’ın ateşkese ilişkin bazı koşulları karşılanmadan nükleer görüşmeye girmek istemediğini aktardı. Bunlar müzakere süreci hakkında kaynaklara dayanan bilgiler. Tarafların üzerinde uzlaştığı ve yürürlüğe girmiş bir anlaşma açıklanmadı.
Gelişmenin izlenmesi gereken iki ayrı sonucu var. Birincisi, askerî hareketliliğin ticaret gemilerinin geçişini nasıl etkilediği. Bunun için resmî denizcilik uyarıları ve gözlenen gemi trafiği, siyasi açıklamalardan daha somut göstergeler. İkincisi, arabulucuların taraflar arasında hangi konularda ilerleme sağlayabildiği. Nükleer denetim, ateşkes ve gemi geçişlerinin güvenliği birbirine bağlı olsa da her başlık için ayrı uygulama gerekiyor. Keşm saldırısı, bu başlıklardan herhangi birinde anlaşmaya varıldığını göstermiyor.
Katar’ın temasları, karşı tarafların kamuya açık açıklamalarıyla aynı şey değil. Bir arabulucu öneri iletebilir, ancak tarafların kabul ettiği hükümler ve bunların nasıl uygulanacağı açıklandığında diplomatik ilerlemenin kapsamı daha güvenilir biçimde değerlendirilebilir.
Önümüzdeki saatlerde ilk açıklamaların ayrıntıları değişebilir. Hasara ilişkin doğrulama, yeni denizcilik uyarıları ve arabulucuların duyuracağı görüşme takvimi, saldırının tek başına verdiğinden daha açık bir tablo sunacak.